İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi'ne Başvurmak İsteyen Kişilere Rehberlik İçin
NOTLAR
I. Mahkeme hangi davalara bakar?
1.İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'ndeki haklarının ihlal edildiğini iddia eden kişilerin şikayetlerini belirli koşullarda inceleyen uluslararası bir kuruluştur. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi, çok sayıda Avrupa Devletinin belirli temel hakların korunması konusunda anlaştıkları uluslararası bir antlaşmadır. Güvence altına alınmış olan haklar, Sözleşme metninde ve sadece bazı Devletlerin kabul ettiği 1, 4, 6, 7 ve 13. Protokollerde düzenlenmiştir. Mahkeme'ye başvurulurken, bu metinleri ve ilgili Devletin varsa çekincelerini okumalısınız.
2.Bu temel haklarınızdan bir veya bir kaçının, Sözleşmeci bir Devlet tarafından ihlal edilmesinden dolayı kendinizi şahsen ve doğrudan mağdur olarak görüyorsanız, Mahkeme'ye başvuruda bulunabilirsiniz.
3.Mahkeme, ancak Sözleşme ve Ek Protokollerde yer alan bir veya birden fazla hakkın ihlaline dair şikayetleri ele alabilir. Mahkeme, ulusal mahkemelere göre bir üst mahkeme değildir; ulusal mahkemeler tarafından verilmiş kararları kaldıramaz veya değiştiremez. Mahkeme, şikayet ettiğiniz ulusal makama sizin için girişimde bulunamaz.
4.Mahkeme ancak, Sözleşme veya söz konusu Protokolü onaylamış Devlete karşı yöneltilen ve belirli bir tarihten sonra meydana gelmiş olaylarla ilgili bulunan şikayetleri inceleyebilir. Bu tarih Devlete ve şikayetin Sözleşme'nin kendisinde veya Protokollerden birinde yer alan bir hak ile ilgili olup olmamasına göre değişir.
5.Mahkeme'ye ancak, Sözleşmeci Devletlerin yasama organı, idari makamları, mahkemeleri gibi bir kamu makamının yetkili ve görevli olduğu konular hakkında şikayette bulunabilirsiniz. Mahkeme, özel kişi veya kuruluşlara karşı şikayetlerinizi incelemez.
6.Sözleşme'nin 35(1). fıkrası gereğince Mahkeme ancak, bütün iç hukuk yolları tüketilip nihai kararın elde edilmesinden sonra altı ay içinde yapılan başvuruları ele alabilir. Mahkeme, bu kabuledilebilirlik kriterlerini yerine getirmeyen bir başvuruyu incelemez.
7.Bu nedenle Mahkeme'ye başvurmadan önce, ilgili Devlette mevcut şikayetinize bir giderim sağlayabilecek bütün yargısal yolları denemiş olmanız kesinlikle çok önemlidir; bunu yapmadığınız taktirde, bu tür hukuk yollarının etkisiz olduğunu göstermek zorunda kalacaksınız. Dolayısıyla ilk önce, görevli en yüksek dereceli mahkeme dahil, buraya kadar yetkili tüm ulusal mahkemelere başvurmuş ve daha sonra Mahkeme'ye sunmak isteğiniz şikayetinizi en azından özü itibarıyla bu ulusal organlar önünde ileri sürmüş olmalısınız.
8.İç hukuk yollarını tüketirken, normal şartlarda, ulusal usul kurallarıyla ve tabi süreyle ilgili hükümlere uygun davranmış olmanız gerekir. İç hukuktaki üst başvurunuz, bu başvuruyu, örneğin geç yaptığınız veya yanlış mahkemeye yaptığınız veya gerekli usulü kullanmadan yaptığınız için reddedilirse, Mahkeme davanızı incelemeyecektir.
9.Bununla birlikte, mahkumiyet veya cezaya ilişkin bir mahkeme kararına karşı şikayette bulunuyorsanız, olağan üst başvuru yollarını kullandıktan sonra bir de yargılamanın yenilenmesi yolunu denemiş olmanız gerekli değildir. Ayrıca çekişmesiz hukuk yollarını kullanmak veya bağışlanma veya af istemek zorunda değilsiniz. Parlamentoya, Devlet veya Hükümet Başkanına, Bakana veya ombudsmana başvuru, kullanılması gereken etkili hukuk yolları olarak görülmemektedir.
10.Yetkili en yüksek ulusal mahkeme veya makam tarafından verilen karardan sonra Mahkeme'ye başvurmak için altı aylık süreniz bulunmaktadır. Bu altı aylık süre, olağan üst yargı yolu sırasında verilen nihai mahkeme kararının size veya avukatınıza tebliğiyle başlar; yoksa sizin daha sonra davanın yeniden görülmesi veya bağışlanma veya af için veya çekişmesiz hukuk yollarına yaptığınız başvurunuzun reddine dair karar tarihinden itibaren değil.
11.Altı aylık süre ancak, doldurduğunuz başvuru formunun veya Mahkeme'ye yapmak istediğiniz başvurunun konusunu özet şeklinde olsa bile açıkça anlatan ilk mektubun Mahkeme tarafından alındığı tarihte durur. Mahkeme'den sadece bilgi isteyen bir mektup, altı aylık süreyi durdurmak için yeterli değildir.
12.Bilgilenmeniz açısından söylemek gerekirse, Mahkeme tarafından incelenen başvurulardan yüzde 90'ı, yukarıda belirtilen şartlardan bir veya bir kaçına uyulmadığı için reddedilmektedir.
II. Mahkeme'ye nasıl başvurulur?
13.Mahkeme'nin resmi dilleri İngilizce ve Fransızca'dır. Size daha kolay geliyorsa, Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğüne Sözleşme'yi onaylamış Devletlerden birinin resmi diliyle yazabilirsiniz. Yargılamanın ilk aşamasında, Mahkeme'den yine bu dilden yazı alabilirsiniz. Ancak, yargılamanın daha ileri aşamalarında, yani Mahkeme'nin sizin tarafınızdan sunulan dosyaya dayanarak başvurunuzu kabuledilemez bulmadığı ve sizin şikayetleriniz hakkında Hükümetten yazılı görüş istemeye karar verdiği aşamada, Mahkeme'den size gelecek bütün yazılar İngilizce veya Fransızca olacaktır; kural olarak temsilcinizin de daha sonraki savunmalarını İngilizce veya Fransızca göndermesi istenebilecektir.
14.Mahkeme'ye başvurular ancak postayla yapılabilir (telefonla başvuru kabul edilmez). Başvurunuzu e-mail veya faks ile göndermiş iseniz, bunu posta ile teyid etmelisiniz. Şikayetinizi sözlü olarak açıklamak üzere Strabourg'a kadar bizzat gelmenize gerek yoktur.
15.Başvurunuzla ilgili bütün yazılarınızı aşağıdaki adrese göndermelisiniz:
The Registrar
European Court of Human Rights
Council of Europe
F-67075 STRASBOURG CEDEX
Lütfen Mahkeme'ye gönderdiğiniz yazıları ve belgelerin sayfalarını birbirine tutturmak için zımbalamayınız, yapışkan bantla veya başka bir maddeyle yapıştırmayınız veya bağlamayınız. Tüm sayfaları sırasına göre numaralandırınız.
16.İlk mektubunuzun veya başvuru dilekçenizin alınmasından sonra açılan dosyanın numarasını, Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından size bildirecektir. Bu dosya numarası daha sonraki bütün yazışmalarda belirtilmelidir. Daha sonra sizden ek bilgi, belge veya şikayetlerinizin ayrıntılarına ilişkin açıklamalar istenebilir. Öte yandan Yazı İşleri Müdürlüğü, aleyhine şikayette bulunduğunuz Devletin iç hukuku hakkında size bilgi veremez veya ulusal hukukun yorumu veya uygulanmasıyla ilgili danışmanlık da yapamaz.
17.Yazı İşleri Müdürlüğüyle yazışmalarınızı özenle yürütmeniz kendi yararınıza olacaktır. Cevap vermemeniz veya cevap vermekte gecikmeniz, davanızın görülüp görülmemesiyle ilgilenmediğinizin bir işareti olarak anlaşılabilir. Buna göre, Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından size gönderilen bir yazıyı bir yıl içinde yanıtlamadığınız taktirde, dosya ortadan kaldırılacaktır.
18.Şikayetinizin Sözleşme veya Protokollerde güvence altına alınmış haklardan biriyle ilgili olduğunu ve yukarıda anlatılan koşulları da yerine getirdiğinizi düşünüyorsanız, başvuru formunu dikkatli ve okunaklı bir şekilde doldurup, ilk mektup tarihinden itibaren en geç altı hafta içinde Mahkeme'ye göndermelisiniz.
19. Mahkeme İçtüzüğünün 47. maddesi gereğince, aşağıdaki hususların başvurunuzda yer alması çok önemlidir:
1.şikayet etmek istediğiniz konuda maddi olayların bir özetini ve şikayetlerinizin niteliği vermeniz;
2.Sözleşme'deki hangi hakkın ihlal edildiğini düşündüğünüzü belirtmeniz;
3.hangi hukuk yollarını kullandığınızı beyan etmeniz;
4.olayınızda verilmiş resmi kararların, her bir kararın tarihini, kararı veren mahkeme veya makamı ve karar içeriğinin özetini içerecek şekilde bir listesini yapmanız. (Gönderdiğiniz belgeler size iade edilmeyecektir. Bu nedenle belgelerin asıllarını değil, sadece kopyalarını gönderiniz).
20. Mahkeme İçtüzüğünün 45. maddesine göre başvuru dilekçesi, başvurucu olarak sizin tarafınızdan veya temsilciniz tarafından imzalanmış olmalıdır.
21.Kimliğinizin açıklanmasını istemiyorsanız, başvurunuzda bunu belirtmeniz ve yargılamayla ilgili bilgiye kamunun ulaşması şeklindeki bu normal kuraldan uzaklaşmak için gerekçelerinizi göstermeniz gerekir. Mahkeme, başvurucunun kimliğinin gizli tutulmasına ancak istisnai durumlarda ve gerekçesini haklı bulduğu davalarda karar verir.
22.Mahkeme'ye başvuruda bulunurken, başlangıçta bir hukukçu tarafından temsil edilme veya sizi temsil edenin hukukçu olması zorunluluğu yoktur. Ancak Mahkeme şikayetleriniz hakkında Hükümetten yazılı görüş istemeye karar verdiği taktirde, kural olarak bundan sonraki yargılama aşamaları için bir hukukçu tarafından temsil edilmeniz istenecektir. Özel bir muafiyet verilmediği taktirde bu hukukçunun, Sözleşme'yi onaylamış ülkelerden birinde avukatlık yapmaya yetkili bulunan ve Mahkeme'nin resmi dilleri olan İngilizce veya Fransızca'dan birini yeterince anlayan bir hukukçu olmak zorundadır. Bu aşamadan sonra, size resmi olmayan dili kullanmaya devam etmeniz konusunda Mahkeme tarafından izin verilmedikçe, Mahkeme'den size gönderilecek yazıların resmi dillerden biriyle olacağını bilmelisiniz. Eğer temsilciniz varsa, başvuru dilekçenize, avukat veya sizin namınıza hareket edecek temsilciniz için verdiğiniz yetki belgesini eklemelisiniz. Şirket veya dernek gibi bir tüzel kişinin veya birey gurubunun temsilcisi, temsil etmeye yetkili olduğunu kanıtlayan bir belge sunmalıdır.
23.Mahkeme, başlangıçtaki şikayetinizi hazırlayacak avukata ödeme yapmanız için size adli yardım vermez. Yargılamanın daha ileri bir aşamasında, yani başvurunuz hakkında yazılı görüş almak üzere ilgili Hükümete iletilmesine dair Mahkeme tarafından karar verilmesinden sonra, avukatlık ücretini ödeyebilecek yeterli imkanınız yoksa ve adli yardım verilmesi davanın gereği gibi yürütülmesi için gerekli görüldüğü taktirde, adli yardımdan yararlanabilirsiniz.
24.Davanız masraf alınmadan görülecektir. Yargılamanın ilk aşaması yazılı olduğundan, Mahkeme binasına bizzat gelmeniz için bir sebep yoktur. Mahkeme tarafından alınan bir karar hakkında otomatik olarak bilgilendirileceksiniz.
