Van depremzedeleri ile ilgili olarak oluşturduğumuz koordine kurulu talebiyle hazırlanan raporun önemli bir bölümünü arkadaşlarla paylaşmayı uygun gördüm. Diğer özel bilgileri oluşturan kısım ise, bazı hassas bilgilerden dolayı rapordan çıkarılmıştır…
Mazlumder, İHD,VAKAD, Gündem Çocuk Derneği, Fikir Kulüpleri Federasyonu, TMMOB, KESK, Dep-Der gibi STK'ların ve HDP, BDP ve EMEP'nin olduğu koordinasyon daha fazla genişlemek için görüşmeler yapıyor.
AFETZEDE SOSYAL İNCELEME VE DEĞERLENDİRME RAPORU
10/12/2013 tarihinde Van ilinde Anadolu, Tahirpaşa, Kaya Çelebi, Erciş Alkanat konteyner kentlerde ve Erciş Belediye Sosyal Lojmanlarında kalan afetzedelere yönelik yapılan sosyal inceleme ve değerlendirme çalışmaları tarafından 13/12/2013 tarihinde tamamlanmıştır.
Bu çalışma Van Sivil Toplum Kuruluşları ve Van Belediyesi tarafından oluşturulan Van Koordinasyon Kurulu tarafından organize edilmiş olup, bu çalışmada konteyner kentlerde kalan afetzedelerin sorunlarının çözümü amaçlanmaktadır. Bu çalışmada afetzedeler ile bire bir görüşülmüş olup yapılan görüşmeler sadece tespit edilen aile bireyleri ile yapılmıştır. Elde edilen bilgiler aile bireylerinden alınmıştır. Görüşme boyunca sadece afetzede ile yalnız görüşülmesi hususunda özenli davranılmıştır.
10/12/2013-11/12/2013 tarihinde 2 gün boyunca Anadolu Konteyner kentinde 45 aile ile görüşülmüş olup, burada kalan 5 aile ise günlük yaşam dahilinde konteyner kentin dışında bulundukları için kendilerine ulaşılamamıştır.
12.12.2013 tarihinde Tahir paşa konteyner kentine gidilmiş olup, burada 23 aile ile görüşülmüş olup, burada kalan 3 aile ise günlük yaşam dahilinde konteyner kentin dışında bulundukları için kendilerine ulaşılamamıştır.
12.12.2013 tarihinde Kaya Çelebi konteyner kentinde kalan 3 ailenin tamamıyla görüşülmüştür.
13.12.2013 tarihinde Alkanat konteyner kentinde 19 aile ile görüşülmüş olup, burada kalan 4 aile ise günlük yaşam dahilinde konteyner kentin dışında bulundukları için kendilerine ulaşılamamıştır.
13/12/2013 tarihinde Erciş Belediye Sosyal Lojmanlarında kalan 6 afetzede aile görüşülmüş olup, burada kalan 3 aile ise günlük yaşam dahilinde lojmanların dışında bulundukları için kendilerine ulaşılamamıştır.
Yapılan çalışmada konteyner kentlerde ve belediye sosyal lojmanlarında kaldıkları iddia edilen 111 ailenin tümüne ulaşılması hedeflenmiştir. Bu çalışmada 96 aileye ulaşılmıştır.
KAYA ÇELEBİ KONTEYNER
12.12.2013 tarihinde Kaya Çelebi konteyner kentinde kalan 3 aile ile görüşülmüştür. Kaya Çelebi konteyner kentinde kalan;
1-
2- Kadın sayısı: 3
3- Erkek Sayısı: 2
4-Çocuk Sayısı: 9
5- Medeni Durumu:
Dul:1
6-Depremden önceki evin mülkiye durumu:
Kira:3
7- Sağlık Güvencesi var mı?
SSK: Y. Kart: 2 Bağkur: BM Sağlık Güvencesi: 1 Hiçbiri:
8-Gelir Durumları:
0-500 TL: 3
9- Afet esnasında mal kaybı:
Evet: 2
10- Afetzede ailede kronik hastalığı bulunan kişi sayısı: 1
11- Afet sonrası psiko sosyal desteğe ihtiyacı olan kişi Sayısı: 4
12-Afet sonrası ailede korumaya ve bakıma muhtaç çocuk sayısı: 2
13- Ailede engelli kişi sayısı: 0
14- Afetzede ailelerin talepleri:
Konut: 3
15- Kira desteği verilmesi durumunda başka bir yere yerleşmeyi düşünen kişi sayısı:
Evet: 3 Hayır:
TAHİR PAŞA KONTEYNER
12/12/2013 tarihinde Tahir Paşa konteyner kentinde kalan 23 aile ile görüşülmüştür. Tahir Paşa konteyner kentinde kalan;
1-
2- Kadın sayısı: 27
3- Erkek Sayısı: 28
4-Çocuk Sayısı: 72
5- Medeni Durumu:
Dul: 2
6-Depremden önceki evin mülkiye durumu:
Kira: 18
Kendisine ait: 2
Yakınına ait: 3
7- Sağlık Güvencesi var mı?
SSK: 8 Y. Kart: 17 Bağkur: BM Sağlık Güvencesi: Hiçbiri:
8-Gelir Durumları:
0-500: 17
500-1000: 6
9- Afet esnasında mal kaybı:
Evet: 14
10- Afetzede ailede kronik hastalığı bulunan kişi sayısı: 19
11- Afet sonrası psiko sosyal desteğe ihtiyacı olan kişi Sayısı: 13
12- Ailede engelli kişi sayısı: 1
13-Afet sonrası ailede korumaya ve bakıma muhtaç çocuk sayısı: 3
15- Afetzede ailelerin talepleri:
Konut: 23
16- Kira desteği verilmesi durumunda başka bir yere yerleşmeyi düşünen kişi sayısı:
Evet: 0 Hayır: 23
ANADOLU KONTEYNER
10/12/2013 tarihinde Anadolu konteyner kentinde kalan 45 aile ile görüşülmüştür. Anadolu konteyner kentinde kalan;
1-
2- Kadın sayısı: 52
3- Erkek Sayısı: 44
4-Çocuk Sayısı: 86
5- Medeni Durumu:
Dul: 8
6-Depremden önceki evin mülkiye durumu:
Kira: 38
Kendisine ait:
Yakınına ait: 6
Tahsis: 1
7- Sağlık Güvencesi var mı?
SSK: 14
Y. Kart: 30
Bağkur: 1
BM Sağlık Güvencesi:
8-Gelir Durumları:
0-500 TL: 29
500-1000 TL: 14
1000-1500 TL: 2
9- Afet esnasında mal kaybı:
Evet: 20
10- Afetzede ailede kronik hastalığı bulunan kişi sayısı: 24
11- Afet sonrası psiko sosyal desteğe ihtiyacı olan kişi Sayısı: 25
12- Ailede engelli kişi sayısı: 5
13-Afet sonrası ailede korumaya ve bakıma muhtaç çocuk sayısı: 5
15- Afetzede ailelerin talepleri:
Konut: 45
16- Kira desteği verilmesi durumunda başka bir yere yerleşmeyi düşünen kişi sayısı:
Evet: 2 Hayır: 43
ERCİŞ BELEDİYESİ SOSYAL LOJMANLARI
13/12/2013 tarihinde Anadolu konteyner kentinde kalan 6 aile ile görüşülmüştür. Erciş Belediye Sosyal Lojmanlarında kalan;
1-
2- Kadın sayısı: 7
3- Erkek Sayısı: 10
4-Çocuk Sayısı: 9
5- Medeni Durumu:
Dul:
6-Depremden önceki evin mülkiye durumu:
Kira: 6
Kendisine ait:
Yakınına ait:
Tahsis:
7- Sağlık Güvencesi var mı?
SSK: 5
Y. Kart: 1
Bağkur:
BM Sağlık Güvencesi:
8-Gelir Durumları:
0-500: 1
500-1000: 5
1000-1500:
9- Afet esnasında mal kaybı:
Evet: 4
10- Afetzede ailede kronik hastalığı bulunan kişi sayısı: 4
11- Afet sonrası psikososyal desteğe ihtiyacı olan kişi Sayısı: 2
12- Ailede engelli kişi sayısı: 1
13-Afet sonrası ailede korumaya ve bakıma muhtaç çocuk sayısı:
15- Afetzede ailelerin talepleri:
Konut: 6
16- Kira desteği verilmesi durumunda başka bir yere yerleşmeyi düşünen kişi sayısı:
Evet: Hayır: 6
ERCİŞ ALKANAT KONTEYNER
13/12/2013 tarihinde Anadolu konteyner kentinde kalan 19 aile ile görüşülmüştür. Erciş Alkanat konteyner kentinde kalan;
1-
2- Kadın sayısı: 25
3- Erkek Sayısı: 23
4-Çocuk Sayısı: 56
5- Medeni Durumu:
Dul:
6-Depremden önceki evin mülkiye durumu:
Kira: 18
Kendisine ait:
Yakınına ait: 1
Tahsis:
7- Sağlık Güvencesi var mı?
SSK: 5
Y. Kart: 15
Bağkur:
BM Sağlık Güvencesi:
8-Gelir Durumları:
0-500: 15
500-1000: 4
1000-1500:
9- Afet esnasında mal kaybı:
Evet: 15
10- Afetzede ailede kronik hastalığı bulunan kişi sayısı: 12
11- Afet sonrası psikososyal desteğe ihtiyacı olan kişi Sayısı: 8
12- Ailede engelli kişi sayısı: 1
13-Afet sonrası ailede korumaya ve bakıma muhtaç çocuk sayısı:
15- Afetzede ailelerin talepleri:
Konut: 19
16- Kira desteği verilmesi durumunda başka bir yere yerleşmeyi düşünen kişi sayısı:
Evet: 2 Hayır: 17
GENEL DEĞERLENDİRME
1-
2- Kadın sayısı: 114
3- Erkek Sayısı: 107
4-Çocuk Sayısı: 232
5- Medeni Durumu:
Dul: 11
6-Depremden önceki evin mülkiye durumu:
Kira: 83
Kendisine ait: 2
Yakınına ait: 10
Tahsis: 1
7- Sağlık Güvencesi var mı?
SSK: 28
Y. Kart: 69
Bağkur: 1
BM Sağlık Güvencesi: 1
8-Gelir Durumları:
0-500: 65
500-1000: 29
1000-1500: 2
9- Afet esnasında mal kaybı:
Evet: 53
10- Afetzede ailede kronik hastalığı bulunan kişi sayısı: 60
11- Afet sonrası psikososyal desteğe ihtiyacı olan kişi Sayısı: 52
12- Ailede engelli kişi sayısı: 8
13-Afet sonrası ailede korumaya ve bakıma muhtaç çocuk sayısı: 10
15- Afetzede ailelerin talepleri:
Konut: 96
16- Kira desteği verilmesi durumunda başka bir yere yerleşmeyi düşünen kişi sayısı:
Evet: 7 Hayır: 89
Yapılan alan çalışmalarda toplamda 96 kişi ile birebir görüşülmüştür. Konteyner kentlerde 114 kadın, 107 erkek, 232 çocuk olmak üzere toplamda 453 kişi yaşamaktadır. Bu çalışmayı ayrıca dezavantajlı çocuk, kadın ve engelliler boyutunda değerlendirmek gerekmektedir..
<!--[if !supportLists]--> <!--[endif]-->ÇOCUK BOYUTU:
Konteyner Kentlerde toplamda 232 çocuk kalmaktadır. Afetten hemen sonra kurulan konteyner kentlerde çocuklara yönelik bazı destekleyici çalışmalar yapılmış olup, ancak bu çalışmalar devam ettirilmemiştir. Çocukların psikolojik, sosyal, eğitim, ekonomik yönden birçok ihmal ve istismara maruz kalma riskleri taşıdığı gözlemlenmiştir. Ayrıca yaşanan bu süreçten kaynaklı olarak çocukların eğitimlerinden uzak kaldıkları tespit edilmiştir. Çocuklar ile yapılan görüşmelerde, çocuklar ekonomik yönden yaşamış oldukları zorluklardan dolayı okula gitmek istemediklerini, okulda arkadaşları tarafından dışlandıklarını, servis problemi yaşadıklarını belirtmişlerdir. Özellikle Van Erciş Alkanat Konteyner Kentinde kalan yaşayan çocukların, yetkililerin konteyner kenti boşaltmak için yapmış oldukları girişimlerden (polis, zabıta baskınları) çok fazla etkilendikleri gözlemlenmiştir. Aileler çocuklarının eğitimlerine devam etmeleri için vakıflarca verilen şartlı nakit transferi ya da öğrenci parası olarak bilinen ücretin kendilerine verilmediğini ya da ücretin verildiğinde sıkıntılarla karşılaştıklarını belirtmişlerdir. Ebeveynlerinden biri veya her ikisi olmayan Korumaya muhtaç çocuk statüsünde 10 çocuk bulunmaktadır. Bu çocuklar hem psikolojik hem de sosyal anlamda ciddi bir şekilde desteklenmeleri gerekmektedir. Bu çocuklar Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının ‘Sosyal Yardım ve Destek Yönetmeliğine ’ istinaden bu çocuklar acil bir şekilde desteklenebilir. Bu yönetmelik kapsamında ayrıca çocukların ebeveynlerinden ‘vefat, cezaevi, asker, kayıp, terk’ durumları olanlarda desteklenir. Ancak bu çocuklara yönelik bu güne kadar herhangi bir psikososyal destek çalışması yapılmamıştır.
<!--[if !supportLists]--> <!--[endif]-->KADIN BOYUTU:
Konteyner Kentlerde toplamda 114 kadın kalmaktadır. Kadınların çok zor şartlar altında kendilerinin ve çocuklarının yaşamlarını idame etmeye çalıştıkları gözlemlenmiştir. Konteyner kentlerde bekar 4 kadının yalnız yaşadığı tespit edilmiş olup, bu kadınlarda bir mültecidir. Bu kadınların iş talebi öncelikli olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca aile için şiddete maruz kalan 1 kadın tespit edilmiş olup, şiddete maruz kalan bu kadının sorunu adli mercilere intikal etmesine rağmen herhangi bir müdahale veya çözüm geliştirilememiştir. Yapılan tespitlerde kadınların bir çoğunda kronik rahatsızlıklarının olduğu ve zorlu yaşam koşulları içinde yaşamlarına devam ettikleri gözlemlenmiştir. Ayrıca bu çalışmada eşi vefat eden, eşinden boşanan, eşi tarafından terk edilen 11 kadın tespit edilmiştir. Bu kadınlardan 9’u çocuklarına zorlu koşullarda bakmaktadır. Bu kadınlara yönelik herhangi bir psikososyal desteğin verilmemiş olması kadınların daha fazla mağdur etmiştir. Ayrıca konteyner kentteki bu yaşam mücadelesi aynı zamanda farklı sorunları da doğurmuştur. Özellikle eşinden ayrı yaşayan bu kadınlar konteyner kentteki diğer sakinler tarafından ‘yaftalandıklarını’ ayrıca belirtmişlerdir. Ayrıca eşleri tarafından terk edilen kadınların ve yalnız yaşayan kadınların çok daha zor koşullar altında yaşadıkları tespit edilmiştir. Bu nedenle bu kadınların kendi içlerinde ayrı bir birlik mekanizması kurdukları gözlemlenmiştir. Ayrıca bu kadınlardan bazılarının hiçbir gelirinin olmadığı da tespit edilmiştir.
Ailelerin düzenli bir gelirin olmaması, ve konteyner kentteki şartlar nedeniyle aile içinde ciddi sorunlar yaşandığı görülmüştür. Yaşanan sorunların aile içi şiddete sebep olduğu anlaşılmıştır. Bu durum Konteyner kentlerde barınan kadınların çoğu tüm günlerini bu mekânlarda geçirmektedir. Bu onların daha da izole olmalarına, geçimsizliklerin artması aile içi şiddete daha açık hale gelmelerine neden olmaktadır.
<!--[if !supportLists]--> <!--[endif]-->ENGELLİ BOYUTU:
Konteyner Kentlerde toplamda 8 engelli kalmaktadır. Bu engellilerin bazılarının 2022 sayılı yasadan faydalandıkları ve Evde Bakım Ücreti aldıkları tespit edilmiştir. Konteyner kentlerde kalan engelliler çok zor koşullar altında hayatlarını idame etmektedirler. Konteyner kentlerde kalan engelliler den bazının hayatlarını tek başına idame etmeye çalışması durumun vahametini gözler önüne sermiştir. Özellikle yasal mevzuatlarda 1 bedensel engelli için
Depremzedelerin iddia ve talepleri
Erciş konteyner kentte ve belediye sosyal lojmanlarda kalan depremzedeler TOKİ'nin yapmış olduğu konutların kendilerine verilmesi gerektiğini, tokilerin dağıtımı esnasında ciddi hile ve oyunların yapıldığını, bu konutların Van milletvekili Fatih Çiftçi tarafından çiftçi ailesine ve şehrin zengin ailelerine peşkeş çekildiğini belirtiler. Buna karşılık dava açtıklarını ancak davanın sonuçsuz kaldığını belirtiler. Ayrıca Ankara’ya heyet gönderdiklerini fakat Akp’nin kendilerine randevu vermediğini belirtiler. Konteyner kentlerde polis baskılarının olduğunu ağır silahlarla konteyner kentte girdiklerini ve bu durumdan hem kendileri hem de çocukların çok etkilendiklerini belirtiler. Ayrıca İŞKUR üzerinden çalışanlara ciddi baskı yapıldığı ve tehdit edildikleri iddia edildi. Şuanda 1300’e yakın boş TOKİ konutunun olduğunu bu konutları karşılığını ödemek koşuluyla kendilerine verilmesini talep etmektedirler. Duyumlarına göre bu konutların iktidar tarafından seçim öncesi seçim yatırımı olarak kullanılacağını söylediler.
Ayrıca belediye sosyal lojmanlarında kalan ailelerde buna ilaveten kaldıkları konutların ağır hasarlı olduğunu ve burada yaşamak zorunda olduklarını ancak küçük ölçekli bir depremde yıkılabileceğini belirtiler.
Valilik ve kaymakamlığın kira yardımının samimi olmadığını yapılan yolsuzluk ve usulsüzlüğün üstünü örtme çabası olduğunu, ayrıca Erciş’te sağlam kiralık evlerin olmadığını, kiralık olan konutların çoğunun depremden fazlasıyla etkilenmiş ve rötuşlarla geçiştirilmiş evler olduklarını beyan ettiler. Çözüm olarak boş TOKİ konutlarının satış şartnamesi içerisinde kendilerine satılması olduğunu belirtiler.
Van konteyner kentte yaşayan depremzedeler ise sosyal hukuk devletinin vatandaşına sosyal konut verme mecburiyetinde olduğunu, kimseden sadaka istemediklerini vergisini veren vatandaşlar olarak bunu hak ettiklerini belirtiler. Ayrıca depremde vatandaşların yaptığı bağışlar ile AFAD'a verilen bütçe de ciddi yolsuzlukların yapıldığını bu bütçenin depremzedeler için kullanılması durumunda evsiz kimsenin kalmayacağı yönünde görüş bildirdiler. Valinin ve vali yardımcılarının gidişinde bunun rolü olduğunu iddia ettiler. Valiliğin kendilerine önerdikleri kira yardımının kalıcı çözüm olmadığını ayrıca valiliğin bu konuda güven vermediğini, kiraya çıkmaları durumunda birkaç ay sonra valiliğin kirayı kesebileceğini bunun bir garantisi olmadığını belirtiler. Bununla beraber elektrik, su ve gıda gibi ihtiyaçlarının da olduğunu dile getirdiler.
Önerilerimiz:
Bu iddiaların araştırılması ve depremzedelere hukuki ve diplomatik desteğin sağlanarak yapılan adaletsizliğin giderilmesini sağlamak gerekmektedir. Ancak bu süre zarfında bu ailelerin kış koşullarında konteynerden çıkmalarına olanak sağlamak gerekmektedir. Aksi halde elektriksiz, susuz bu kış koşullarında trajik sahnelerin yaşanması mümkündür. Ancak bunu yaparken valilik ve bağlı kurumlardan yapılacak kira ve diğer yardımların garantiye almanın yolları bulunmalıdır. Ayrıca valiliğin belirttiği fakru–zaruret kriterinin bazı aileleri bu yardımların dışında tutacağıdır. Çözüm olarak belediyenin de bu durumdaki ailelere yardım etmesi kısmen sorunu çözecektir.
