Burhan KUZU( Anayasa Komisyonu Başkanı):
Türkiye'de maalesef bu 200 yıldır var olan bir sorun. Şuan Global sorunları tartışmamız gerekirken biz hala Anayasayı tartışıyoruz. Vatandaşlarımız Anayasa kavramını bilmiyor.1960'dan sonra 1961 anayasası için Lüks anayasa denildi, dar anayasa denildi. 80'de yeniden gündeme geldi. İtirazlar başladı, Herkes kısıtlanmaya başladı. Neden yol alınmıyor. Çünkü siviller yaparsa sivil olur sanıyoruz. Önce kafaların sivil olması lazım kıyafet ya da rütbeden kaynaklanmıyor.
Darbeye hepimiz karşıyız ama kişiler kendine göre yorumluyor.61 anayasasında "bak iyi oldu" diyen kesimler oldu. İdam edilenlerin hak ettiğini düşünenler. 1982'de yine aynısı yaşandı. Bu kez farklı kesimlerden aynı tarz tepkiler alındı. Bizim önce bunu aşmamız lazım. Tekrar dile getiriyorum. Kıyafetlerin değil kafaların sivil olması lazım.
2 koşulda yapılabilir Yeni Anayasa:
1) Olağanüstü hal olmamalı
2) Konsan süsü ( oy birliği değil çoğunluğun bir araya gelmesiyle)
Bu iki koşulda sağlanamadı maalesef. Doğru olan sıfırdan yapılması. Şuan dili çok kötü. Çelişkilerle dolu. En azından dili düzeltilmelidir.
Değişikliklerle mümkün olabilir mi? Ben bunu savundum hiç olmazsa bunu yapalım. Bunda bile çok zorlandık iktidar partisi olarak. Bazı çevrelerce "Ak parti başörtüsünü serbest bırakıyor, değişmez maddeler değiştirildi" denildi."Kapalı kapılar artında yapılıyor" denildi. Darbe çağrısı mı yapılmalı ya da darbemi yapılmalı? Anayasanın değişmesi için.
Bizim anayasadaki değişikliklerimiz bile büyük tepki oluşturdu. Yeni Anayasa yapılması imkânsız hale geldi. En azından yeni anayasa hazırlansa referanduma gidilse halk belirlese, Fakat sonucu yine anayasa mahkemesi tarafından denetleniyoruz.
Beklenilen nedir? Demokrat, sosyal, laik, hukuk devleti. Değişmez maddeler dikkate alınırsa, tüm anayasa maddeleri bu 4 unsuru içinde barındırıyor. O zaman nasıl tamamen değiştirebiliriz.
Güney Afrika Cumhuriyeti Bayındırlık Bakanı Geoff DOİDGE
Biz Nasıl Sivil Anayasa Yaptık?
Öncelikle bu çalışma için "Genç Sivillere" Teşekkür ederim.
Biz 1994'te bağımsızlığımızı kazandık. Demokrasi her yurttaşın sorumluluğudur. Sağlam bir toplum, demokratik, insan haklarını savunmayı bilen bireylerden oluşur.
Sınıf ve Irk bizde hala belirleyici güç Masum insanların hakları yeniliyordu. Demokratik güçlerimiz saldırı altında İnsan Haksızlıklarına tahammül eden bir toplum buna dur demelidir.
Anayasamız 1996'da kabul edildi ve bizim için tarihi bir noktadır. Biz Güney Afrika olarak özgürlük, eşitlik istiyoruz. Güney Afrika cumhuriyeti'nin anayasasının en ilerici anayasa olmasını sağladık.94'te ekonomimiz kötüydü. Bunlar bizim tavizlerimizle olmadı. Biz içimizdeki iyilik potansiyelini kabul ediyoruz. Anayasamız Mandela'nın(Güney Afrika'nın seçimle iktidara gelen ilk devlet başkanıdır.) serbest bırakmasından sonra gerçekleşti. Bütün taraflar ortak amaç barış için uğraştı. Sürgün edilenler geri çağırıldı.İlk aşama Kutsal ve bağlayıcı ilkeler oluşturmaktı.2. aşama seçimlerden sonra başlayacak,Anayasa taslağı hazırlanacaktı.1994'te başlandı ve 97'de çıktı.
Siyasi özgürlük bizden uzaktı. Sömürgeciliğin sonundan Apartheid rejimine kadar.1900 de başlandı. 1910'da ilk Güney Afrika Anayasası kabul edildi. Siyasi sesimiz, hareket özgürlüğümüz yoktu 1912'de Afrika ulusal kongresi kuruldu. Amacı renge dayalı ayrımcılığın ortadan kaldırılması ve siyahlara parlamentoda temsil ve oy hakkının verilmesi idi. Buna rağmen hükümet siyahların özgürlüklerini ve haklarını sınırlayan yasaları parlamentodan geçirmeyi sürdürdü.
1963'te beyaz rejim yeni anayasa getirdi ve ayrı parlamentolar kuruldu. Siyahların hakları ellerinden alındı. Hangi okulda okuyacak? Nerede oturacak? Hangi dilde eğitim görecek? gibi bir çok kısıtlama getirildi.1976'da dersler boykot edildi. Afrikaca olan dilde eğitim almak istendi. Apartheid ideolojisinde herkes eşit değil, beyaz üstün diyordu. Oysa ulusal kişiliğin belirtisidir Anayasa.
Yıllar sonra çok çaba ve destekle oluşturuldu anayasamız. Baskı ve mücadelelerle ortaya çıktı. Uzlaşmazlığın en önemli sebebi 3. güçtü, şiddet kullanılıyordu. Bu süreçte iki partiden 40 üye öldürüldü. Uzlaşmalar sürecinde katliamlar yaşandı. Bunlardan dolayı iktidar bunu sürdüremeyecek hale geldi. Herkesin istekleri yerine getirilemez tabiî ki. Her kesim bazı tavizler vermeli kendinden ortak bir şeylerin çıkması için. Anayasanın kabulünde başkan Mandela halkın katılımını sağladı. Yüz yüze etkileşime girdi. Sivil Toplum işin içine sokuldu. Herkes dinlendi. Yolda aniden sıradan bir vatandaşa beklentileri soruldu ve inanın hepsi değerlendirildi.2 milyondan fazla beyan alındı. Dili tazelendi. Belgenin yaşayan doküman olması sağlandı.
Anayasaya halk sahiplendi. Abartmıyorum hem sahiplenme hem de aidiyet duygusu.Barış ve eşitlik içinde yaşamak bu anayasaya dahil edildi.Herkes için daha iyi bir hayat sunmak için.Anayasa yapılırken tavizlerin verilmesi gerekiyordu.uzlaşma komisyonu kuruldu.İnsan Hakları ihlalleri ile ilgili araştırmalar yapıldı.Ulusun geçmişine dair.
Bu anayasa, bizim anayasamız ayrımcılığa karşı ilk anayasadır. Üzerinde uzlaşılmış bir anayasadır. Bütün görüşmeler iyi niyetle yapıldı. Yapanlarla iletişim çok önemli süreç kadar sonuçta önemli.
Çok genç bir anayasamız var. Güçler çok önemli, kontrol altında tutulmasında sorunlar yaşıyoruz. Demokrasimiz çok hassas.
Halk ve hükümet arasında iletişim gerekli. Anayasamız acılardan ortaya çıktı. Güney Afrika olarak kimliğimizi tamamlıyor. Liderimiz "Mandela" çok önemli.
Soru: Türkiye ile ortak sorunlarınız nelerdi, bize ne önerirsiniz?
Türkiye'deki sorunları çok iyi bilmiyorum ama biz kimsenin baskı altında kalmasına izin vermedik. Bütün insanlar eşittir. Biz bu ilkeye dayandık.
Soru: Medya nasıldı destekledi mi?
Medya çok hayati bir rol oynadı. Bir taraf diğer tarafın haklarından mutsuzdu. Medya ile hükümet arasında olan biten her şey tartışıldı. Medya hükümetinde içindeydi. Halkın evininde. Tartışma imkânı sağladı. Oynadıkları rol bizim lehimizeydi.
Levent Köker (Gazi Üniversitesi): Türkiye'de sivil ve demokratik anayasaya acilen ihtiyaç olduğunu biliyorum ve düşünüyorum. Fakat biz ne istiyoruz. Mevcut anayasada değişiklik mi? Yoksa mevcut anayasanın yerine geçecek yeni bir anayasa mı? Bunu parlamento yapabilir. Kurucu iktidar halka aitti. ve dolaylı olarak parlamentoya aitti.
Mustafa Erdoğan (Hacettepe Üniversitesi): Anayasa yapılmadan önce seçime gidilir. Partiler anayasa yapımı için kampanyalar yapmalıdır.
Hukukun araçları kullanmadan önce kamu alanında tartışmaları başlatan ilgilileri buluşturan bir konsesusa ihtiyaç vardır. Bu süreçlerde Anayasa Mahkemesinin sorun çıkarma ihtimali vardır. Bundan dolayı halkın oyuna ihtiyaç vardır.
Av. Aydın Erdoğan (Ankara Barosu):Biz neden anayasaya ihtiyaç duyuyoruz. Siyasetçilerimizin çoğu suçu cuntacılara atarak kurtulmaya çalışıyor. Hâlbuki bunların bu günden sorumlu tutulması lazım. Tartışmaların her türlü ceza yasasından muaf tutulacağı bir tartışma yasası gereklidir.
Cahit Özkan (Hukukçular Derneği): Bugüne kadar hep hukukçular anayasa yapmaya çalıştı. Sivil anayasa STK'larla daha iyi yapılır.Bu konuda Sivil toplum kuruluşlarına ciddi görevler düşüyor. Tüm toplumsal güçlerin anayasaya katılımı sağlanmalı. Destek çalışmaları sürdürülmelidir. Muhalefet sürece katılmalı sürece katılmayan STK'lar tarafından afişe edilmelidir.
MAZLUMDER Ankara Şubesi Yönetim kurulu üyesi
