İSTANBUL - Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı'nın (TESEV) 'Kürt Sorununun Çözüm Haritası, Bölgeden Hükümete Öneriler' başlıklı raporu, dün basın toplantısıyla kamuoyuna açıklandı. Kürt sorununun yalnızca 'terör sorunu' olmadığı, hukuki, siyasal, sosyal, ekonomik ve psikolojik boyutlarıyla ele alınması gerektiği tespitinden yola çıkılarak hazırlanan rapor, önerilerin çok boyutluluğu, her kesimin görüşleri alınarak derlenmesi açısından 'bir ilk' sayılabilecek nitelikte ve çözüm önerilerine odaklı.
TESEV'in 29 akademisyen, sivil toplum örgütü üyesi, kamu görevlisi ve siyasetçinin sağladığı bilgi ve belgelere dayalı raporunda, 'siyasi adımlar, anayasal ve yasal, ekonomik reformlar, sosyal politikalar, zorunlu göç ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesi' ana başlıklarında ele alınan önerilerden bazıları şöyle:
'Operasyonlar durdurulsun'
* Askeri çözüm mümkün değil. Operasyonlar durmalı. PKK'nın silah bırakması için Kürt sivil toplum temsilcileri ve siyasi partiler arabuluculuk yapmalı, onur kırıcı görülen 'af'fı içermeyen bir sicil düzenlemesi getirilmeli.
* Bölgeye kamu yatırımları arasında askeri yatırımlar sayılmamalı. Bu durumda yatırım düzeyinin çok daha düşük olduğu görülüyor.
* Yeni sivil bir anayasa yapılmalı. Parti kapatılmasında Venedik Kriterleri benimsenmeli. Seçim barajı yüzde 5'e indirilmeli.
* DTP'nin siyaset yapma hakkı tanınmalı. Kapatma davasında AKP ve diğer partiler DTP'ye destek vermeli. Meclis'te tecrit politikası, bölgedeki mülki amirlerin yerel yönetimlere benzer tavırlarını teşvik ediyor, bu sona erdirilmeli. Kürt siyaseti de DTP dışında farklı seslere açılarak çoğullaşmalı.
* Dil yasakları kalkmalı, medyada nefret söylemi engellenmeli. Kitaplar ayrımcılıktan arındırılmalı. Bölgeye Kürtçe bilenler atanmalı.
* Yeşil Kart ve Şartlı Nakit Transferi uygulamaları geliştirilmeli, yardımların siyasi nedenlerle kesilmesine son verilmeli. Yardımlara kolay ulaşılması için yetkili kurum teke indirilmeli. Bölgede açlık sınırındakiler için istihdam çözüm değil, acil nakit yardımı yapılmalı.
'GAP sona erdirilmeli'
* Bölge insanlarının güven duymadığı GAP, sulama kanallarının bitimiyle sona ermeli. GAP'ın aksine, tüm Kürt illerini ve OHAL bölgelerini kapsayan ve sivil toplumun da katılımına açık yeni bir plan hazırlanmalı.
* Yetkililer bölgeye ziyaretlerinde meslek kuruluşları ve işverenlerle birlikte, insan hakları ve kadın örgütleri, sendikalar ve diğer işçi temsilcileriyle de iletişim kurmalı.
* Pratikte devlet tarafından 'yok' sayılan, ulaşım güvenliği olmadan, sendikasız ve düşük ücretle çalışan mevsimlik işçiler Tarım Bakanlığı'na bağlanmalı ve sorunlarına eğilinmeli.
* Koruculuk derhal kaldırılmalı.
* Göç mağdurlarına istihdam, kira yardımı, elektrik, su ve doğalgaz yardımlarıyla pozitif ayrımcılık düşünülmeli; meslek eğitimi, kredi verilmeli.
* 1 Mart 2008'de temizlenmiş olması gereken mayın stoku imha edilmeli. Sadece Suriye sınırında yapılan mayın temizleme, tüm bölgede tamamlanmalı. Mayın mağdurlarına tedavisağlanmalı.
Hakikat Komisyonu
* Zorunlu göçün neden olduğu insan hak ihlallerinin tespiti ve cezalandırılması için uluslararası sözleşmeleri esas alan yeni bir yasa ve tarafsız Hakikat Komisyonu oluşturulmalı.
* Yerel yönetim reformuyla sadece hizmet ve sorumluluk değil, yetki ve kaynaklar da belediyelere
verilmeli. Yerel yönetimlerde Türkçe dışı diller kullanılabilmeli.
* Bölgede okula kayıt oranı artıyor ancak gerçekte devamsızlık, kayıt sildirme gibi nedenlerle okula devam eden çocuk sayısı çok düşük. Kürt çocuklarının eşit eğitim almasını engelleyenTürkçe bilmeme, mevsimlik işçilik, göç mağduriyeti ve yoksulluk sorunları üzerine çalışılmalı. Artan madde bağımlısı ve engelli çocuklara yönelik çalışmalar yürütülmeli.
Raporu kimler, nasıl hazırladı?
Kürt çözüm sürecinde 7 - 8 Haziran 2008 tarihlerinde Diyarbakır'da sivil toplum örgütleriyle meslek kuruluşlarının temsilcilerinin katıldığı bir çalıştay düzenlendi. Görüş ve öneriler, TESEV tarafından toplandı ve katılımcıların önerileri ve TESEV 'in değerlendirmeleri doğrultusunda, Kürt toplumunu temsil ettiği düşünülen uzmanlara, kanaat önderlerine, siyasilere ve sivil toplum temsilcilerine gönderildi. Bu kişilerden alınan görüş, eleştiri ve öneriler göz önünde tutularak rapor ortaya çıktı.
Araştırmaya katkıda bulunan isimler:
Abdullah Karatay (SHÇEK), Ahmet Zirek, (Güneydoğu Anadolu Belediyeler Birliği Başkan Danışmanı), Fazıl Hüsnü Erdem (Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi), Galip Ensarioğlu (DP Diyarbakır İl Başkanı), Habip Demirhan (GABB Dış İlişkiler Koordinatörü), Handan Coşkun (Sosyal Danışman), Hanifi Eren (Ziraat Mühendisleri Odası), S. Haşim Haşimi (Eski Milletvekili), Abdullah Sessiz (Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi), Mehmet Kaya (Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı), Meral Danış Beştaş (Avukat), Mustafa Sönmez (İktisatçı), Mesut Azizoğlu (Diyarbakır Eczacı Odası), Nazan Üstündağ (BÜ Sosyoloji Bölümü), Necdet İpekyüz (eski Diyarbakır Tabip Odası Başkanı), Neriman Dinçkan Yılmaz (Umut Işığı Kadın Kooperatifi), Nurcan Baysal (Kalkınma Merkezi Derneği), Ömer Serdar Kaplan (avukat), Reyhan Yalçındağ (İHD Genel Başkan Yardımcısı), Selahattin Çoban (MazlumDer), Serhat Eren (avukat), Sertaç Bucak (siyasetçi), Sezgin Tanrıkulu (avukat), Şahismail Bedirhanoğlu (Güneydoğu Sanayici ve İşadamları Derneği Genel Başkanı), Şehmus Ülek (avukat), Şemsa Özar (BÜ Ekonomi Bölümü), Vahap Coşkun (D.Ü. Hukuk Fakültesi), Zekeriya Aydın (avukat), Zozan Özgökçe (Van Kadın Derneği).
