Mali piyasalardan 150 yıllık dev şirketlerin iflas haberleri ardı ardına gelirken, "Yüzyılda bir meydana gelebilecek bir tsunami" tanımlaması kimilerine abartılı gelmişti. Küresel kriz, 1929 Büyük Buhran'ıyla kıyaslanmayacak kadar reel sektörden uzak sadece finansal alanda kalacak bir kriz olarak görülmüştü bir çok kişi tarafından. Şimdi finans sektörü dışındaki şirketlerden birbiri ardına zarar haberleri geliyor. Küresel ekonominin komple bir resesyona sürükleneceğinin somut işaretleri görülüyor.
Her türlü önleme rağmen küresel krizin ve resesyon kaygısının piyasalar üzerindeki etkisi derinleşiyor. Kayıpların faturası işçi ve emekçilere çıkmaya başladı bile. Sadece batan bankalarda değil artık dünyanın her tarafından bir çok sektörden işçi çıkarma haberleri geliyor. Avrupa ülkelerinde başta otomobil ve inşaat olmak üzere pek çok sektörde tekeller kriz gerekçesiyle işçileri işten atmaya başladı.
Elektronik ürün tedarikçilerinden, otomotiv sektörü ara malı üreticilerine, teknoloji şirketlerinden, metal üreticilerine kadar reel sektörün genelinden "kötü" haberler geliyor. Gelmeye de devam edecek gibi...
Renault'da üretime ara
Dünyaca ünlü otomobil üreticisi Renault, Fransa'daki bazı fabrikalarını 1 ila 2 haftalığına kapattı. Fransa dışındaki bazı başka Avrupa ülkelerinde de kimi fabrikalarda birkaç günlük kapatmalar yaşanacağı öğrenilirken, krizden etkilenen Renault'nun, Ekim- Kasım- Aralık ayları için öngördüğü üretim miktarını yüzde 30 oranında düşürmek amacıyla bu yola gittiği belirtildi.
Renault'nun Hordain Sevelnord'daki fabrikasını 16 günlüğüne kapatmaya karar verdiği ifade edilirken, Mulhouse'da 10, Sochaux'da 13, Rennes'de de 8 günlüğüne üretime ara vereceği duyuruldu.
Goldman Sachs'ta işçi kıyımı
ABD'li Goldman Sachs bankası 3 bin 260 kişiyi işten çıkarmayı planlıyor. Konuya yakın bir kaynak, Goldman Sachs bankasının 3 bin 260 kişiyi işten çıkaracağını, bunun New York merkezli bankanın toplam iş gücünün yüzde 10'una denk düştüğünü söyledi.
ABD Merkez Bankası (Fed), geçen ay Goldman Sachs ve Morgan Stanley'in, kendi denetimi altında çalışan bankacılık holding şirketlerine dönüşmesini onay vermişti.
Assa Abloy Filistin'deki fabrikasını kapatıyor
Dünyanın en büyük kilit tekelleri arasında bulunan İsveç tekeli Assa Abloy İsrail işgali altında bulunan Batı Şeria'da kurulu 3 bin işçinin çalıştığı fabrikasını taşıyacağını açıkladı. Fabrikayı taşıma kararı kiliseler ve insan hakları örgütlerinin İsrail ile işbirliği yapan Assa Abloy'u uluslararası hukuk kurallarını ihlal ettiği suçlamalarının hemen arkasından alındı.
Aralarında Swedwatch, Diakonia ve kiliselerinin de bulunduğu demokratik kitle örgütleri hazırladıkları ortak raporda işgal altındaki topraklardaki Mu-t-lock isimli kilit fabrikasının sahibi Assa Abloy'u uluslararası hukuk kurallarını ve mahkeme kararlarını ihlal etmekle suçlayarak fabrikayı kapatmasını istediler.
Raporun basına açıklamasından bir kaç saat sonra şirket yönetimi fabrikayı başka bir bölgeye taşıyacağını açıkladı. Şirketin enformasyon şefi Ann Holmberber fabrikanın işgal edilen topraklar üzerinde olduğunu bilmediklerini iddia ederken, Swedwatch örgütünden Sara Nordbrand durumu şirkete aylar önce ilettiklerini ve ancak raporun basına açıklanmasından sonra tekel yönetiminin geri adım atmak zorunda kaldığını söyledi. Şirket işgal altındaki topraklarda fabrika kurduğu için İsrail devletinden maddi destek aldığını kabul etmekle birlikte yardımın miktarını açıklamaktan kaçınıyor.
Dünya kilit piyasasının % 10'nu denetimi altında tutan Assa Abloy'un dünyanın 40 ülkesindeki fabrika ve tesislerinde 30 bin kişi çalışıyor.
Scania 1500, Volvo 850 emekçiyi daha işten atacak
Tekellerin başlattıkları emekçi kıyımının sonu gelmiyor. Kamyon ve tır üreten İsveç tekeli Scania 1500, iş makinaları üreten Volvo Construction Equipment'ın 850 kişinin işine son vereceklerini açıklamaları ile güz ayında işini kaybedenlerin sayısı 20 bine yükseldi.
Karını artırmasına karşın siparişlerin azalmasını gerekçe gösteren Scania 500'ü Latin Amerika'da olmak üzere toplam 1500 çalışanını işten atma kararı aldı. İsveç'te 500 Scania çalışanı işini kaybedecek. Scania bu yılın üçüncü çeyreğinde 2,5 milyar kron kar etti. Geçtiğimiz yıla kıyasla 200 milyon kron daha fazla kar etmesine rağmen aldığı kamyon siparişlerinin 18 bin 264'den 11 bin 356'ya düştüğünü öne sürerek 1 500 emekçiyi sokağa atacak. Dünyanın büyük kamyon tekelleri arasında bulunan Scania'nın 12 bini İsveç'te olmak üzere dünyanın yüzü aşkın ülkesinde 35 bin çalışanı bulunuyor.
Volvo İnşaat Araçları'nda kıyım
Volvo Otomobil'in 4 bin, Volvo Kamyon'un 1 400 emekçiyi işten açıklamalarının ardından Volvo Construction Equipment'ın 850 emekçinin işine son verme kararı aldı. Şirketin Enformasyon müdürü Klas Magnusson geçtiğimiz yıl ABD'de başlayan makina satışlarındaki düşüşlerin Avrupa'ya yayıldığını belirterek üretimi azaltmaları gerektiğini söyledi. İşten atılacakların % 90'ını fabrikada çalılşan işçiler, % 10'unu ise memurlar oluşturuyor.
Volvo Construction Equipment'ın çoğunluğu İsveç, Fransa, Japonya, Çin, Güney Kore, ABD ve Brezilya'da olmak üzere 100 bine yakın çalışanı bulunuyor.
Onbinlerce emekçinin işten atılmasını sadece izlemekle yetinen İşçi Sendikaları Konfederasyonu, LO nihayet sesizliği bozdu. İşten atılmaların hizmet sektörünü de içine alarak yaygınlaşma belirtileri gösterdiğini belirten LO başkanı Wanja Wedin "protesto gösterisi yapılması için tabandan büyük bir baskı" olduğunu söyledi. Wedin 18 Kasım günü Stockholm'de büyük bir protesto gösterisi yapacaklarını açıkladı. (Stockholm/EVRENSEL)
Norveç'te de fatura işçiye kesildi
Mahmut Algünerhan
Küresel kriz, güçlü ekonomiye sahip Norveç'te de etkisini göstermeye başladı. Krizi bahane eden sermaye çevreleri çalışanları işten atmaya çalışıyor. En son Norsk Hydro tekeli de krizden etkilendiğini ve 130 çalışanının işine son verdiğini açıklandı.
Konuyla ilgili olarak bir açıklama yapan tekel şefi Eivind Reiten, Norsk Hydro'nun uluslararası krizden beklenenden de fazla etkilendiğini söyledi. Reiten, Norsk Hydro'nun bu yılın üçüncü çeyreği sonundaki sonuçları beklenenden de düşük olmuş. Norsk Hydro'un 2008 yılının üçüncü çeyreği sonundaki geliri 21.765 milyon kron (beklenti ise 23.479 milyon kron) oldu. 2007 yılının aynı dönemi için ise 21.966 milyon kron gelir elde edilmişti.
Reiten açıklamasında kriz yüzünden Hydro Raufoss ta 130 çalışanın işten uzaklaştırıldığını kamuoyuna duyurdu.
Norveç'te 7 fabrikası bulunan Norsk Hydro, Hydro Raufoss'ta BMW ve AUDI ye tampon üretiyor. Hydro şefi krizin en çok araba ve inşaat sektöründe hissedildiğini söylüyor ve üretimde ayarlama yapmanın her gün gittikçe zorlaştığını belirtiyor.
Alüminyum ve alüminyum ürünleri satan Norsk Hydro'nun 40'ın üzerinde ülkede 23 bin çalışanı var. Yüzde 43,8'ü devlete ait olan Norsk Hydro petrol ve gaz bölümüyle Mart 2007 de Statoil ile birleşme kararı aldı. Daha sonra Ekim 2007 'de StatoilHydro adını aldılar.
Moelven ByggModul AS'de de işten atma
Norveç'in Moelv adlı yerleşim alanında bulunan Moelven ByggModul AS adlı inşaat ürünleri firması 42 çalışanına işten uzaklaştırdı. Firma işten uzaklaştırmaya ilk olarak iki hafta sonra başlayacak. 200 çalışanı bulunan bu firmanın işten uzaklaştıracağı 42 çalışanını tekrar ne zaman işe geri alacağı kesin olarak bilinmiyor. Firmanın müdürünün yaptığı açıklamaya göre işten atmanın nedeni küresel kriz. Genel müdür, bir çok müşterileri olan firmaların Kasım ve Aralık ayları için olan projelerini ertelemek zorunda kalmışlar.
Norveç'te Sparebanken Sör adlı banka da küresel krizden etkilenmiş durumda. Banka, bu yıl 210 milyon kron kar etmesine rağmen, küresel krizden dolayı, bu yılın üçüncü çeyreğin sonunda karlarının bir önceki yıla oranla 53 milyon kron azaldığını açıkladı. Bunun en önemli nedeni de borçlarını geri ödeyemeyen kurumlar olduğunu belirten bankanın 37 milyon kron kaybı olduğu belirtiliyor. Yapılan açıklamalara göre bankanın tahvilleri de değer kaybediyor.
Hafta içinde ilk defa Norveç Kronu da avro karşısında değer kaybetti. Bir avro, 9 Norveç kronunu geçti. Norveç hükümeti 10 gün önce finansal krizin etkisini dizginlemek için, bir önlem paketini açıklamıştı. Bu açıklamada bankalar garantiye alınmak isteniş ve önlem paketi olarak devletin, bankalara 350 milyar kron tahvilde bulunacağı belirtilmişti. (Oslo/EVRENSEL)
Hollanda'da işten atmalar gündemde
Hollanda'da kamyon, otobüs gibi büyük araçları üreten DAF tekeli mali krizi gerekçe göstere işçileri işten anacağını ilan etti. Edinilen bilgilere göre tekel yöneticileri, Hollanda ve Belçika'daki fabrikalarından önümüzdeki süreçte 2000'e yakın işçiyi sokağa atmayı planlamış durumda.
Belçika İşçi Sendikaları Konfederasyonu (ABVV) tarafından da doğrulanan haberlere göre, Belçika'da DAF Trucks adıyla üretim yapan tekel fabrikalarından 750 işçiyi sokağa atma hazırlığında. Aynı hazırlık, Hollanda'da da 1000 işçi için yapılıyor. DAF'ın Eindhoven'deki fabrikalarında, dörtte biri "geçici işçi" statüsünde olmak üzere toplam 6 bin 250 işçi çalışıyor. Bu fabrikadan topluca sokağa atılacağı söylenen işçiler, bu "geçici" statüde olan işçiler. İşçi alımlar ise durdurulmuş durumda. Bütün işçilere ise 25 Aralık-1 Ocak arasında zorunlu izin verilecek. DAF yöneticileri alınan kararları, mali krizi gösteriyor. Araba tüketiminin yavaşladığı ve bunun üretim fazlası oluşturduğu gerekçesiyle, DAF'ın da bu yeni tedbirleri almakta olduğu söyleniyor. Kuzey Amerika, Avrupa ve Avustralya'da pazar gerilemesi ve kâr kaybı yaşayan Amerikan Paccar oto tekelinin bir kolu olan DAF da ana şirketin içine girdiği krize bağlı olarak üretim kısıntısına yöneliyor. (Eindhoven/EVRENSEL)
Merck 7 bin 200 işçiyi kapı önüne koyacak
ABD'li ilaç devi Merck 7200 çalışanını işten çıkarmaya hazırlanıyor. İşgücünün yüzde 13'üne denk gelen azaltma planı şirketin son 3 yıl içinde gittiği ikinci yeniden yapılandırma olarak gösteriliyor. İşten çıkarmaların Japonya ve İtalya'da da gerçekleşmesi beklenirken, işten çıkarmanın yüzde 40'ının ABD'de gerçekleştirileceği belirtildi. Merck'ün kriz karşısında maliyet kesintisi amacıyla aldığı işten çıkarma kararının üçüncü çeyrekteki kârında yavaşlayan satışların etkisiyle yüzde 23'lük kan kaybının ardından geldiği belirtiliyor.
İspanya'da 5 yılın işsizlik rekoru
Bu yılın 2008 temmuz-2008 eylül ayları arasındaki dönemde işsizlik oranı yüzde 11.3 ile son 5 yılın en yüksek rakamına ulaştı. İspanya Ulusal İstatistik Enstitüsü açıkladığı rakamlarda 2008 yılı üçüncü çeyreğinde işsizlerin sayısının 217 bin 200 artarak, 2 milyon 598 bin 800'e ulaştığını belirtti. 630 bin hanede tüm bireylerin işsiz olduğu, işsizliğin en fazla inşaat, tarım ve endüstri sektörlerini etkilediği açıklandı. Sosyalist hükümet sözcüsü ve Başbakan Yardımcısı Maria Teresa Fernandez De La Vega, rakamların olumsuz olmasına karşın zorlukları aşacak imkanlara sahip olduklarını söyledi.
Otomotiv ve teknoloji
Hisseleri bu yıl içinde yüzde 80 değer kaybederek, Dow Jones endeksindeki 30 şirket arasında değeri en fazla eriyen isim olan General Motors (GM), hem maaşlı hem de anlaşmalı işgücünde "gönüllü işten çıkarmalar"a başlamayı planlıyor. 2008'in sonunda, en geç ise 2009'un başında gönüllü çıkarmalara gidileceği tahmin ediliyor.
GM'ye talip olan Chrysler ise, 2007'nin şubat ayından beri 28 bin 500 kişiyi işten çıkardı.
İtalyan üretici Fiat'ın gelirlerinin ise "küresel krizin devam edip otomotiv talebini baskı altına alacağı olası bir en kötü senaryoda" önümüzdeki yıl yüzde 85 düşmesi bekleniyor. İşçisine ağır bir faturanın çıkacağı kesin.
Internet devi Yahoo'nun üçüncü çeyrekte kârı yüzde 64 düşüp 151.3 milyon dolardan 54.3 milyon dolara gerileyince şirket dünya çapındaki 15 bin çalışanının yüzde 10'unu işten çıkarma kararı aldı. Yahoo, şubat ayında da 1000 kişiyi işten çıkarmıştı.
Evrensel
